De dag dat ik anders begon te kijken: wat mijn manier van het begeleiden van autistische kinderen veranderde

Ze zit tegenover mij aan tafel.

Voor haar ligt een puzzel waarvan een paar stukjes ontbreken. Ik heb haar gevraagd deze af te maken.

Haar gezicht is rood van de inspanning, tranen rollen over haar wangen en haar kleine handjes zijn tot vuisten gebald.

Achter haar kijkt haar moeder toe, net zo radeloos als zij.

— "Ze kan het wel," zegt ze gefrustreerd. "Maar ze wil gewoon niet."

Wanneer ik begreep dat er iets moest veranderen

Op dat precieze moment begreep ik dat er iets fundamenteel mis was in de manier waarop wij sommige autistische kinderen begeleiden.

Het probleem was niet hun motivatie.

Het probleem was onze manier van kijken.

Die dag besloot ik te gaan begrijpen wat een kind werkelijk nodig heeft om een relatie aan te kunnen gaan.

Deze zoektocht leidde mij naar RDI (Relationship Development Intervention), een aanpak waarbij ouders leren hun kind te begeleiden door te vertragen, zich aan te passen aan de ontwikkeling van het kind en vooruitgang te boeken zonder externe beloningen.

De principes van RDI hebben mijn ABA-Play methode verfijnd en verrijkt, door het belang van wederkerigheid, intrinsieke motivatie en emotionele afstemming te versterken.

Een groot deel van mijn begeleiding is ook gebaseerd op de Primaire Communicatie , een aanpak die communicatie herkent en ondersteunt nog vóórdat er woorden zijn, door gebruik te maken van gebaren, de blik, actie en de relatie.

Een week met gezinnen: spel, het dagelijks leven en veel menselijkheid

Elke week ontvang ik een gezin voor een intensieve week.

We spelen, koken, doen boodschappen en beleven samen al die kleine dagelijkse dingen die voor veel ouders ingewikkeld zijn geworden.

De meeste van deze kinderen hebben al jarenlang begeleiding gehad, vaak volgens de principes van ABA.

Sinds de jaren 2000 is ABA sterk aanwezig in Frankrijk en Nederland.

Het aantal Board Certified Behavior Analysts (BCBA) is gegroeid van slechts één in het begin van de jaren 2000… naar 143 vandaag de dag in deze twee landen samen.

Wereldwijd zijn er inmiddels meer dan 71.000.

Deze groei laat zien hoezeer ABA de begeleiding van autistische kinderen heeft gevormd.

Maar het benadrukt ook het fundamentele belang van een juiste toepassing.

In verschillende landen maakt ABA bovendien deel uit van de officiële aanbevelingen.

In Frankrijk heeft de Haute Autorité de Santé (HAS) het opgenomen in de richtlijnen als een evidence-based aanpak.

Maar waarom komen er dan zoveel ouders bij mij aan die uitgeput en teleurgesteld zijn?

Omdat, ondanks jarenlange interventie:

hun kind niet spontaan initiatief neemt om te spelen of te communiceren,
standaardzinnetjes gebruikt zonder de eigenlijke verlangens te uiten,
wacht op instructies in plaats van zelf te handelen,
weigert deel te nemen zonder beloning,
of emotioneel lijkt te zijn "uitgedoofd".

Sommige ouders hebben duizenden euro's uitgegeven, tijd, energie en veel hoop opgeofferd…

En toch, ondanks schoolse of praktische vooruitgang, speelt hun kind niet met hen, neemt het geen contact op en gaat het geen gesprek aan.

Deze vaststelling, die week na week wordt herhaald, dreef mij ertoe om over te dragen wat ik in 25 jaar heb geleerd.

Dit boek — en deze methode — zijn uit deze noodzaak geboren.

ABA: wat het is… en wat het niet is

Sinds enkele jaren staat ABA centraal in belangrijke debatten.

Bepaalde praktijken — wanneer ze verkeerd worden toegepast — kunnen als indringend, rigide of traumatiserend worden ervaren.

Ik begrijp die kritiek.

Maar we moeten onderscheid maken tussen:

de wetenschappelijke principes van ABA
en de manier waarop sommige interventies worden uitgevoerd.

ABA is geen mechanische techniek.

Het zijn natuurlijke leerprincipes die aanwezig zijn in elke menselijke interactie:

elke reactie die we hebben, versterkt of verzwakt een gedrag.

De uitdaging is om dit te doen met bewustzijn, menselijkheid en respect voor de ontwikkeling van het kind.

Het gaat mis wanneer:

we vaardigheden van een kind vragen waar het nog niet aan toe is,
we ons concentreren op prestaties in plaats van op sociale vaardigheden,
we kunstmatige beloningen gebruiken in plaats van gedeeld plezier,
we het kind fysiek zo erg sturen dat het niet meer zelf durft te handelen.

Sommigen vergelijken ABA dan met hondentraining.

Ik begrijp waar die indruk vandaan komt: als je alleen naar het gebruik van beloningen kijkt, kan het daarop lijken.

Maar dat is niet hoe ik mijn hond heb getraind.

Ik heb hem opgevoed door middel van de relatie, geduld en afstemming — zonder snoepjes.

Mijn dochter wilde hem echter "zit" leren met een brokje.

De volgende dag ging hij constant voor haar zitten… zelfs als ze er niet om vroeg.

Hij had niet geleerd om te begrijpen.

Hij had geleerd om iets te krijgen.

Dit herinnerde mij aan een fundamentele waarheid:

beloningen leren een gedrag aan
de relatie leert betekenis aan

Waarom ik gestopt ben met intensieve programma's

Lange tijd adviseerde ABA 30 uur per week. Ik heb zelf ook met deze protocollen gewerkt.

Tegenwoordig werk ik anders.

Ik heb vastgesteld dat:

een kind vaak meer vooruitgang boekt wanneer de ouders 2 × 30 minuten per dag met hen spelen,
leren duurzamer is in het echte leven,
intrinsieke motivatie de beloningen op een betere manier vervangt,
een kind na 1,5 tot 2 uur moe wordt, zelfs tijdens het spelen,
verbinding — en niet de intensiteit — de motor van vooruitgang is.

Ik heb een jongetje begeleid voor slechts 3 uur per week gedurende tweeënhalf jaar.

Zijn vooruitgang was spectaculair.

Shaping in plaats van fysieke sturing (guidance)

In plaats van de hand van het kind te pakken om tot het resultaat te komen, geef ik de voorkeur aan:

de taak opdelen in kleine stapjes,
wachten op het initiatief van het kind,
elke poging waarderen, ook al is deze niet perfect,
het kind het gevoel van het eigen succes laten ervaren.

Dit is het principe van shaping:

wachten op het initiatief,
vooruitgang versterken, niet de perfectie,
autonomie aanmoedigen, niet de afhankelijkheid.

Wat ik in 25 jaar heb geleerd: drie onveranderlijke principes

1. Sluit aan bij waar het kind is

Afstemmen op de cognitieve, sociale en emotionele ontwikkeling om de deur te openen naar authentiek leren.

2. Stimuleer het kind om zelf te handelen en te denken

Beperk fysieke sturing, ondersteun autonomie en ontwikkel het initiatief.

3. Bevorder intrinsieke motivatie

Vertrouw op natuurlijke gevolgen in plaats van externe beloningen.

ABA-Play: een manier van samenzijn

Mijn methode is niet gebaseerd op rigide regels of beloningen.

Het rust op:

🎈 Spelen — plezier delen, de wereld van het kind betreden;
🗣️ Communiceren — de initiatieven begrijpen en beantwoorden, ook de non-verbale;
🤝 Delen — co-reguleren, afstemmen, synchroniseren, vaardigheden opbouwen tijdens de actie.

Het is een natuurlijke, ontwikkelingsgerichte en diep menselijke benadering.

Conclusie: in het hart van elk leerproces ligt de relatie

Een kind kan pas werkelijk leren wanneer het zich gezien, begrepen en verbonden voelt.

ABA-Play is geen methode van regels of beloningen, maar een manier van samenzijn — waarbij de relatie, het gedeelde plezier en de intrinsieke motivatie de wortels vormen van elk blijvend leerproces.